Udhërrëfyesi i tij është Kur’ani, itikadi i tij Islami.
Drejtimi i tij është Myrshidi Muhammedî; dorëzimi i tij i plotë e pa kusht.
Kibla e tij është mihrabi; fryma e tij është dhikri që rrotullohet në devran.
Rabita e tij është Dost-i Hakk; besëlidhja e tij me Rahmanin dhe Rahimin.
Udhërrëfyesi është shoqëria e udhës; të bëhesh mik i Kur’anit është të hysh në mesin e atyre robërve që Allahu i njeh, i pranon dhe i shfaq në ekzistencë.
Kur’ani në shumë prej kıssave të tij i përmend miqtë; ata që përmenden në Zatin e Tij nuk harrohen kurrë. E ata që kujtohen, bëhen burim i rrjedhjes së Rahmanit mbi njerëzimin.
Rahmani, që përfshin gjithë qenien, është çelësi fillestar i fesë së Hakkut – Kur’anit. Me mëshirën e Tij universale Ai ushqen çdo qenie; dhe dalja në shesh e nimetëve në pastërtinë e tyre të kulluar kuptohet vetëm me kthim kah Ai që është Rahman.
(43/45) “Pyeti të dërguarit para teje: a kemi bërë ndonjë të adhuruar tjetër përveç Rahmanit?” — kurrë!
Rahimi është lajmi i zbritjes sonë nga brendësia e Rahmanit që na përfshin. Ai është Rahman e Rahim: që është me Veten, e njeh Veten dhe e dëfton Veten nga Vetja.
Kjo shpallje që nis me Ademijetin është brumosur me Nurin Muhammedî – pra me vetë Nurin e Allahut. Fillimi i sojit është përzier me dritën e përkryerjes.
Si fara që mban pemën brenda vetes, ashtu edhe Rahmani mban gjithë gjithësinë në përbrendësinë e Tij.
Kur Allahu i Lartësuar na e njohu qenien tonë të robërisë në latifet tona të brendshme, tha: “Halifi Im.”
Halifati është shfaqja e Zatit përmes njeriut. Jo zëvendësim – larg asaj! – por një zbritje e dritës hyjnore në qenien e robit; dhe robëria është dorëzimi në Velayetin e Tij.
(33/3) “Mbështetu te Allahu; Ai mjafton si Vekil.”
Veliu është ai që vepron me vullnetin e Allahut; vekili është ai që në çdo veprim sheh shenjën e Tij.
Hakkikati është ajo që trupëzohet në thelbin e Ademijetit.
Ajo që lind në batin, shfaqet në zahir si pasqyrim.
Këto janë tajalliat e formës së Allahut në shumësinë e formave.
Thelbi është Një; në çdo shkallë merr një shfaqje tjetër.
Halifati i Ademijetit është shfaqje e origjinës në formë; dhe forma që lind nga forma jep ixhazet.
Hakkikati rrjedh nga Dostët e Hakkut; dhe në shtresat e ekzistencës pasqyrimet e tij janë të pashmangshme.
Shejhliku është jehona e thirrjes hyjnore: “O robi Im i dashur, o halifi Im.”
Ixhazeti ndërmjet tyre është dukja e jashtme e së vërtetës së brendshme.
Siç rrjedh rendi i batinit, ashtu shfaqet edhe rendi i zahirit – si pasojë e nuzulit.
Halifati është arsyeja e krijimit tonë të fshehtë; dhe pasqyrimi i tij merr formë në trup si “forma e formës”.
Ai e vesh këtë me frymën Hû, duke fryrë nga Shpirti i Tij.
Krijimi si “formë” është shenja e Rahmanit dhe Rahimit.
Kur jepet fryma Ru-Hû, shfaqet simboli i Allahut.
Çdo gjë – e fshehtë apo e hapur – zbulohet në batin me këtë shenjë.
Hapjet e brendshme janë lajme nga e padukshmja.
Teslisi në krishterim është një pasqyrim i jashtëm i një të vërtete të brendshme.
Të kuptuarit e Isait si “bir i Zotit” është perceptim formal i së vërtetës se njeriu është krijuar me frymën hyjnore.
(3/59) “Shembulli i Isait është si ai i Ademit: Ai e krijoi nga dheu dhe i tha ‘Bëhu!’ – dhe ai u bë.”
Njeriu është nga dheu; dhe “Bëhu!” është ngritja e Ademijetit nga ai dhe.
Vazhdimësia e kësaj drite është si kuptimi i rikthimit të Isait.
Rikrijimi është nxjerrja e të gjallës nga e vdekura – si në Isain ashtu në Ademijetin.
Çdo njeri mbart këtë sekret, pa dallim; sepse fryma Ru-Hû është më afër se damari i qafës.
Ai që është më afër se jeta vetë është Krijuesi.
Kjo dëshmon se ne jemi prej Tij – dhe përtej trupit një Qenie më e lartë.
Silsileja është vetëdija e lidhjes me Ibrahimin; si në Nurin Muhammedî ashtu edhe në Isain.
Ibrahimi është dëshmia e kulluar e Tevhidit; dhe Muhammedi e vulosi këtë duke e shpallur atë si burim të tij.
Lâ ilâhe illallâh HÛ…
