Në kuptimin tasavufor, fjala se në jetën e Hakikatit myrshidi më i vërtetë është dija, është plotësisht e vendosur në vendin e saj. Sepse myrshidi është ai Dost (Mik) që, duke jetuar në një pozitë përtej së dukshmes, zotëron dijen e brendshme të Sirrit Hyjnor dhe i jep gjallëri shpirtërore njeriut përmes frymës së tij të brendshme.
Edhe pse cilësia e shejhut e ruan vendin e saj në aspektin e jashtëm, në aspektin e brendshëm nuk nënkupton domosdoshmërisht një prani shpirtërore. Në aspektin e jashtëm, ajo tregon pozitën materiale të një prijësi të një bashkësie në jetën shoqërore. Në ditët e sotme, titulli shejh, nga këndvështrimi tasavufor, nuk paraqet domosdoshmërisht ndonjë autoritet shpirtëror të vlefshëm; shpesh përdoret si një mjet, si një emërtim dhe si një formë shfaqjeje të jashtme. Cenab-ı Hakk nuk mund të jetë kurrsesi i kënaqur me një gjendje të tillë.
Pa shfaqjen e Hakikatit nuk mund të ketë tecelli. Ky âlem bëhet i dallueshëm përmes shfaqjeve të Hakikatit dhe zbulohet përmes tecellive të tij.
Hakikati është realizimi i asaj shfaqjeje në qenien tonë të brendshme. Pas këtij realizimi, nga qenia jonë shfaqen texhellitë. Një myrshidi kamil nga Hakikati është shfaqja e Allahut tek Insani (njeriu) dhe shprehja e manifestimit të Tij.
Myrshidi kamil nga Hakikati është ai që e pjek zemrën. Përpara intisabit, njeriu duhet të kalojë një periudhë të brendshme përgatitjeje. Pranë myrshidit nuk shkohet papritur dhe pa u përgatitur. Kjo shprehje nënkupton një proces të brendshëm përgatitjeje; janë elementet që duhet të përgatiten përpara se të arrihet tek ai.
Njeriu besimtar, i pastër dhe i sinqertë që është në kërkim, duhet ta shqyrtojë rrugën në të cilën dëshiron të bëjë intisab, të krijojë një ide për të dhe të vlerësojë nëse ajo rrugë i përmbush dëshirat dhe pritshmëritë e tij. Përpara biatit, ai duhet të vendosë me një mendim të brendshëm nëse dëshiron të hyjë në rrugën e talibit dhe të talebes apo jo.
Ashtu siç jo çdo myrshid është udhërrëfyesi i çdo myridi, po ashtu edhe çdo myrid mbart aromën e Silsiles së Qenies së Prejardhjes së myrshidit të tij.
Një xhan (shpirt) që dëshiron një myrshid të Hakkut, para së gjithash duhet të ndiejë një lidhje me Allahun dhe të ketë kureshtje për Të. Sepse dera e Dost myrshidit është dera ku arrijnë ata që kanë një interes të fuqishëm dhe të sinqertë për Allahun.
Shumë njerëz ankohen se nuk mund të gjejnë një myrshid nga Hakikati. Por, o njeri që je në kërkim, pyete veten: a po kërkon vërtet nga Hakikati?
Në këtë kohë kur shejhët janë bërë të shumtë, emri shejh nuk duhet të ngatërrohet me cilësinë dhe atributin e myrshidit. Dallimi më i rëndësishëm ndërmjet shejhut dhe myrshidit qëndron në kërkesën e vetë personit që është në kërkim.
Ka shumë dergahë, tekke dhe zavije. Është e qartë se grupet më të mëdha ndër to kanë shpesh një qëndrim tregtar dhe politik. Aftësia e bashkësive për të dalluar Hakkun nga e pavërteta është dobësuar. Njeriu që është myrshidi kamil nuk ka nevojë për madhështi, pompozitet, shkëlqim apo pamje të kësaj bote.
Kur e marrim këtë si shembull, na vjen ndërmend Hz. Süleymani. Ai ishte mbret i kohës së tij, ishte i fuqishëm dhe i pasur. Tempujt e tij ishin stolisur me ar dhe gurë të çmuar. Për më tepër, xhinët dhe bashkësia e tij ishin vënë nën urdhrin e tij. Era ishte nën urdhrin e tij dhe atij i ishte dhënë hikmeti, domethënë aftësia për të kuptuar të brendshmen e ngjarjeve. Ai ishte në qenien e Ledunit. Me pak fjalë, me mirësinë e Allahut dhe sipas vullnetit e fuqisë së Tij, ishte bërë mazhar i këtyre dhuntive.
Kjo fuqi dhe kjo madhështi janë ato që të gjithë i kanë në mendje. Mirëpo në Kur’an ekziston një Ajetullah që e bëri të shembej e gjithë fuqia dhe madhështia e Hz. Süleymanit.
Kisaset e Kur’anit mbartin ngjarje prej të cilave duhet marrë ibret. Nuk duhet t’u vëmë veshin atyre që i tregojnë sipas interesit të tyre. Duhet ta hapim atë Libër, ta lexojmë, të mendojmë dhe të përdorim mendjen. Ky Libër i urtësisë nuk ia hap veten çdokujt pa hyrë në rrugën e Dostëve dhe në rrugën e atyre që u është dhënë nimet.
Edhe ndërmjet atyre që u është dhënë hikmet dhe nimet, duhet të lexojmë, të kuptojmë dhe të mendojmë, edhe pse ndonjëherë me dhimbje, për gabimet në të cilat kanë rënë disa pejgamberë dhe Resulë. Prej tyre duhet të marrim mësim dhe këshillë. Përndryshe, humbja që u shkaktohet njerëzimit nga ata që përpiqen të bëhen si Hz. Süleymani mund të shfaqet para nesh me pasoja edhe më të rënda.
Sepse shumica e njerëzve mendojnë se mund të hyjnë në një tarik të brendshëm me mentalitetin: “Të mos humbas as pasurinë time, as Allahun tim.” Dijeni se asnjë njeri, madje asnjë rob, nuk mund të arrijë në një përfundim, në rrugën e hidayetit, duke e lidhur mendjen e tij me pasurinë e vet. Kur’ani na jep dijen për këto.
Kushdo qoftë ai, edhe nëse është një qenie myrshid nga Hakikati, është i ekspozuar ndaj gabimit dhe ndaj korrigjimit përmes paralajmërimit. Disa e shohin İnsanin myrshidi kamil si të pagabueshëm dhe të përsosur; pothuajse nuk e konsiderojnë më njeri. Le ta hapim Kur’anin dhe ta lexojmë me idrak: a janë pejgamberët dhe Resulët, të cilët i janë bërë robër Allahut dhe i janë dorëzuar Atij në adhurim, të privuar nga njerëzillëku i tyre?
Ecja në silsile dhe në tarik është të mësosh nga gabimet dhe të vazhdosh rrugën. Kur’ani duhet lexuar me këtë vetëdije.
Kisaja e Hz. Musait me Hizirin na tregon natyrën e paduruar të Musait dhe paralajmërimet që ai merr. Hz. Junusi e braktis popullin e tij pa urdhrin e Allahut dhe përballet me shqetësime të brendshme. Hz. Muhammedi, ndërsa dëshiron të fitojë për Islamin disa nga figurat kryesore të kurejshëve, nuk i kushton vëmendje një të verbëri që hyn në mes; ndërsa ai i verbër ishte në kërkim. Ai i rrudh fytyrën dhe nuk interesohet për të, dhe menjëherë vjen paralajmërimi me Ajetullah.
Ka edhe shumë paralajmërime e qortime të tjera që u janë bërë pejgamberëve dhe Resulëve. Duhet të arrijmë në idrakin e këtyre ngjarjeve, këtyre kisasëve dhe këtyre Ajetullahëve.
Të hysh në rrugën e brendshme të tarikut nga Hakikati do të thotë të hysh në të duke qenë i gatshëm për këto paralajmërime dhe qortime. Sepse ai që bën intisab tek Dost myrshidi i Hakkut do të sprovohet. Ai do t’i bëjë biat qenies së tij të vërtetë shpirti, pra do t’i dorëzohet qenies së vet të brendshme. Nuk ka asnjë rob që të mos jetë sprovuar; vetëm se ne njerëzit jemi të pavetëdijshëm për këtë.
Kur’ani i ka bërë mallin dhe fëmijët mjet sprove në rrugën e Allahut, në rrugën e Tij. Qoftë brenda tarikut apo jashtë tij, qoftë në gaflet dhe mohim apo si një besimtar me iman, sprova ekziston në peshoren e çdo njeriu.
Të hysh në dergah (teqe) duke menduar se mjafton të paraqitesh pa asnjë përgatitje të brendshme, të shkosh tek myrshidi, t’i përkulesh dhe të puthësh dorën e tij, të bisedosh me të dhe pastaj të kthehesh në shtëpi, nuk është kuptimi i përkushtimit ndaj rrugës së Allahut. Një kuptim i tillë nuk është kuptimi i atyre që dëshirojnë t’i drejtohen Allahut.
Duhet menduar mirë: a kemi ardhur për të marrë apo për të dhënë?
Brenda atij që bën intisab duhet të ndizet një zjarr. Ai duhet të digjet për t’iu kthyer qenies së biatit, në mënyrë që toka e tij e tharë të pijë ujin e R’Ahmetit. Së pari duhet të mësojë të japë. Nëse qëllimi është t’i ofrosh Allahut një dorëzim, atëherë duhet të pastrosh veten nga të gjitha simbolet e fuqisë që mbart mbi vete.
Mendja dhe zemra e tij nuk duhet të jenë të zëna vetëm me punën, investimet dhe lakminë për të fituar pasuri. Nuk duhet të vendosë as edhe një grimcë të vetme ndërmjet vetes dhe Allahut.
Bashkëshorti, fëmijët, nëna dhe babai nuk duhet të bëhen pengesë ndërmjet njeriut dhe Allahut. Ai duhet të lidhet me qenien e myrshidit drejt të cilit është kthyer dhe të ecë në drejtimin që ai udhëzon.
Ata që dëshirojnë një qenie myrshid nga Hakikati dhe një udhërrëfyes nga Hakikati duhet t’i nxjerrin këto gjëra nga sytë dhe nga zemra.
Shumica e njerëzve do të thonë: “Aman, myrshidi im, çfarë po bëni? Nëse vij në dergâh për muhabet para se të shkoj në shtëpi, bashkëshortja ime do të më lërë. Nëse vij në dergah për shërbim gjatë fundjavës, fëmijët e mi nuk do të më shohin më me të njëjtët sy. Aman, myrshidi im, në mëngjesin e Bajramit më vijnë mysafirët, nuk mund të marr pjesë në mbledhja për bajram. Aman, myrshidi im, ajo është garancia ime; nuk mund ta shpenzoj në rrugën e Allahut.”
Kur gjendja është kështu, myrshidi nga Hakikati nuk u përshtatet shumicës së njerëzve. Edhe ata që thonë “Le ta kapim të paktën nga cepi, qoftë edhe pak” nuk kanë arritur në dëshirën e tyre.
Shumësia e shejhëve është bërë një alternativë për ata që nuk janë në gjendje të shkëputen nga pasuria, familja, nefsi dhe vetvetja. Kjo është një gjendje e dhimbshme. Për këtë arsye, me një gjuhë të kuptueshme për njeriun e sotëm, që kushdo që lexon të mund ta kuptojë dhe të mund të arrijë në një idrak e zgjim, po përpiqemi ta shprehim këtë çështje hapur.
Ai që nuk kalon sprovën e myrshidit nuk mund të kalojë sprovën e Allahut. Shikoni qenien e myrshidit si qenien e Resulit. Besimi që i jepet atij dhe biati që bëhet ndaj tij janë përgatitje për sprovën e robërisë ndaj Allahut.
Sprovat e robërve kanë qenë gjithmonë më të vështira. Në anën e dukshme, sprovat zhvillohen ngadalë dhe janë të lidhura me kohën. Në anën e brendshme, sprovat e shtyjnë njeriun, përmes paralajmërimit dhe qortimit, drejt pendimit dhe një kthimi të ri e të pastër.
Në disa bashkësi sekulare thuhet: “Askënd nuk do të fus ndërmjet meje dhe Allahut.” Por nëse do të ekzistonte një Allah drejt të Cilit njeriu mund të udhëzohej vetë, pa asnjë udhërrëfyes, atëherë bota do të ishte e mbushur me pejgamberë dhe Resulë nga Hakikati.
Qenia e myrshidit është ajo që e merr konceptin e Allahut, i cili është formuar në mendjen e secilit, dhe e drejton talibin përmes shenjave të tarikut që ai udhëzon, drejt zbulimit të qenies së tij.
Talibi duhet t’u nënshtrohet udhëzimeve të myrshidit pa vendosur asgjë ndërmjet tyre dhe pa kundërshtuar si Hz. Musa.
Vija që ndan qenien e Muhammedi myrshidit nga shejhllëku është vija e Furkanit. Përmes saj Hakku dhe e pavërteta bëhen të dallueshme qartë.
Talibi nuk arrin ta kuptojë se Dost myrshidi i Hakkut është një udhërrëfyes nga Hakikati pa zbuluar qenien e tij të brendshme. Qenia e myrshidit që ushqehet nga Silsileja e Qenies së Prejardhjes nuk i drejton vetëm ata që bëjnë intisab brenda asaj silsileje, por drejton ata që i japin zemrën.
Drejt kujt? Drejt qenies së shpirtit të vet, me biat.
Në këtë pikë nuk mund të bëhet fjalë për ndonjë dallim apo favorizim nga ana e myrshidit. Ata e dinë këtë nga libri i qenies dhe nga përvoja e vërtetuar.
Ai që bën intisab dhe ai që është talib janë të ndryshëm. Intisabi është ai që vjen për të marrë mend nga dora që i është zgjatur. Talibi është ai që është vullnetar me zemër; ai që gjithmonë jep nga vetja dhe që kërkon qenien e vet të brendshme me dashuri dhe muhabet.
Kjo nuk është vetëm çështje e devraneve artificiale “Hayy, Hayy”. Duhet pasur kujdes nga gjendjet mashtruese.
Edhe pse njerëzit e pastër dhe të sinqertë që kanë iman janë në kërkim të një Dost-i të Hakkut, dijeni se edhe ajo qenie e Dostit i kërkon ata me dashurinë e shpirtit.
Ajo lidhje që quhet takim varet edhe më shumë nga dashuria e talibit. Ashtu siç çdo shitës ka një blerës, edhe çdo blerës ka një shitës.
Për atë që dëshiron të drejtohet nga Hakikati, është krijuar patjetër edhe një udhërrëfyes nga Hakikati. Që dy skajet të prekin njëri-tjetrin, duhet të ketë një shkëndijë në të dyja anët. Ajo shkëndijë do ta tërheqë müridin drejt cilësisë së myrshidit, ndërsa ai që me zemër kërkon të bëhet mürid do ta kërkojë myrshidin e tij me gjithë dëshirën e tij.
Dostët mund të kapen pas Litarit të Allahut. Në të vërtetë, është pikërisht ai litar që i mban Dostët të bashkuar nga zemra.
Pa krijuar miqësi me Dostin, nuk arrihet në praninë e Dostit. Pa lënë pasurinë, famën, bashkëshortin, punën, fëmijën, domethënë masivan, nuk arrihet në Sirrin e dijes së Allahut. Dhe pa Riza-i Ilahi-n e Tij, nuk fitohet pasuria e shpirtit. HŞY
