Plotësimi i Nurt të Allahut është plotësimi i Kemâlatit të Njeriut, prej Ademitërisë deri te Muhammedizmi. Ky është përmbushja e qëllimit të krijimit dhe arritja e tij në muradin e vet.
Kërkimi i Allahut nuk ka filluar me krijimin e botës apo të gjithësisë, por me ekzistencën e Njeriut. Krijimi i ekzistencës Muhammediane nga Nuri i Tij dhe krijimi i botëve prej atij Nuri është dëshmi se Nuri Muhammedian është prej ekzistencës së Allahut.
Të njëjtin Nur, pra të njëjtën maja të kuptimit, Ai e ka vendosur edhe në brumin e krijimit të Ademit, domethënë të Njeriut. Kapja e majas është shpallja e Kemâlatit. Prandaj, botët që në thelb janë Adem nuk duhen kuptuar vetëm në kuptimin se Ademi është krijuar nga dheu i marrë prej tokës; përkundrazi, botët janë të brumosura me vetë thelbin që gjendet te Ademi.
Ai i krijoi botët nga thelbi i Ademit dhe, me të njëjtin brumë të këtij thelbi, e pajisi Ademin në aspektin e jashtëm.
Midis të qenit Muhammedî dhe Ademitërisë ekziston një marrëdhënie e ngushtë. Krijimi, fundi i të cilit është i dukshëm që në fillim, vepron me një sinkronizim madhështor. Ndërsa po krijohej Ademitëria jonë, Muhammedizmi ynë ishte gjithashtu i pranishëm. Fillimi i ekzistencës Muhammediane është Ademi, domethënë Njeriu. Gjërat që ndodhin në të njëjtin çast nuk mund t’i llogarisim me kohën, e cila është një njësi matëse që mund të na mashtrojë. Ky mashtrim, përmes të cilit e vëzhgojmë veten dhe botët nëpërmjet kohës, është themeli që e ngjesh njeriun brenda së shkuarës dhe së ardhmes.
Pyetje të dimensionit kohor, si “A ishte ai më parë, Muhammedi, apo tjetri, Ademi?”, nuk kanë mundur t’i çojnë as shpjeguesit fetarë në një përfundim të përbashkët. Sepse formimi dhe shfaqja e qenies nuk mund të shpjegohen përmes një procesi kohor. Dost-i nuk e rrëfen ekzistencën e fesë; ai e jeton jetën nga Hakkikati dhe bëhet vetë feja që shfaqet para syve. Ajo që ai tregon nuk është vetëm dituri e librit, por ilm i dhuruar.
Kur e përmendim Allahun me gjuhën tonë, do të hasim shumë ilahë. Dallimi midis Allahut dhe ilahut është i thjeshtë, por njëkohësisht është ndarja më e rëndësishme: Allahu përmendet si Një dhe i Vetëm, ndërsa ilahët mund të përmenden në shumës. O njeri, a ekziston vallë ndonjë emër tjetër që është kaq i papajtueshëm me gjuhën nëse vendoset në shumës? Për atë që nuk e di është mrekulli, ndërsa për atë që e di është dëshmi. Fjala “Allahë” nuk qëndron drejt në asnjë fjali; madje nuk i përshtatet as gjuhës dhe gjithmonë tingëllon e mangët. Ilahët janë krijime konkrete të pranishme në jetën e bijve të Ademit dhe e mbartin shumësinë brenda vetes.
Dhikri “Lâ ilâhe İLLALLÂH” shpreh dallimin midis ilahut dhe Allahut dhe tregon se cilin duhet ta mohojmë.
Të mund të thuash “Nuk kam ilah, kam Allahun” do të thotë që njeriu ta mohojë veten në aspektin e nefsit dhe të bëhet një vüxhud me Allahun. Kjo gjendje, të cilën e njohim si Fenâfillah, është gjendja në të cilën njeriu është njëkohësisht robi i Vetes së Tij dhe zotëruesi i Vetes së Tij.
Dijeni se ata efendilerë që i quajmë Hz. janë robër të Ekzistencës së Tyre.
Cili rob mund ta kuptojë shërbimin që Allahu i ka ofruar kësaj bote, domethënë Njeriut? Megjithatë, Ai ia bën robit të Tij të njohur çdo lloj shërbimi. Ai është gjithmonë në prapavijë, ashtu si funksionimi i një kompjuteri. Pamjet që shfaqen në ekran e mbulojnë me dukjen e tyre thelbin që i jep jetë, pra pllakën amë. Dikush thotë se gjithçka funksionon me elektricitet, domethënë me energji, ndërsa dikush tjetër mendon se mrekullia qëndron në programet e shkarkuara. Të gjitha janë prej pllakës amë, por asnjëra prej tyre nuk është vetë ajo.
Ka shumë njerëz që krijojnë ilahun e tyre, por ata që janë krijuar nga Allahu janë në pakicë.
Kjo ndarje është pika ku kryqëzohen ata që janë brenda botës me ata që e mbartin gjithësinë brenda vetes. Është një strukturë ku gjërat janë njëkohësisht të ndara nga njëra-tjetra dhe të ndërthurura me njëra-tjetrën. Bota brenda nesh dhe bota jashtë nesh përmbajnë dimensione anatomike, fizike dhe shpirtërore, të cilat nuk përzihen me njëra-tjetrën, por funksionojnë brenda një rendi të jashtëzakonshëm.
I vetmi element që e mundëson këtë ndërthurje është bashkimi i të Njëshit. Bashkimi i jashtëm i një burri dhe një gruaje nuk shpreh në vetvete ndonjë gjë të veçantë, por kur ata arrijnë te bashkimi që lind prej këtij bashkimi, prej tyre del një fryt. Edhe bashkimi shpirtëror dhe uhrevij është i ngjashëm me këtë. Vetë bashkimi nuk krijon një kuptim; fryti, domethënë kuptimi, është një rizk që lind si vepër e bashkimit.
Të dëshirosh të arrish te nimet-i dhe urtësia do të thotë të kërkosh rizkun në kopshtin tënd, pra në vetëdijen tënde. Ata që e hanë rizkun e tyre begatohen dhe ky është fillimi i gjendjes së shndërrimit. Të lulëzosh brenda një kuptimi është e bukur; aroma dhe ngjyra e saj janë magjepsëse. Të japësh fryt do të thotë të bëhesh gati për ikram. Aroma është kalimtare dhe, kur largohesh nga kopshti, ndikimi i saj zvogëlohet. Ai që e ha frytin nuk mbart më vetëm pemën, por mbart kopshtin, domethënë një kuptim të vetëdijshëm brenda vetes.
Ta kuptosh kopshtet e Xhenetit të përmendura në Kur’an dhe ngrënien e llojeve të ndryshme të frutave nga pemët e tyre si një kuptim, madje si një kuptim të Hakkikatit, e afron Xhenetin, pra vetveten, pranë vetëdijes sonë. Të hysh në Xhenet do të thotë të bëhesh një Njeri i vetëdijshëm.
Edhe fakti që thuhet “kopshtet e Xhenetit” dhe jo “kopshti i Xhenetit” është domethënës. Nuk ekziston një kopsht i vetëm dhe i madh; nëse janë kopshte, atëherë ka edhe grupe e ndarje. Në suren Nebe, ajeti 18, thuhet: “Atë ditë do t’i fryhet Surit dhe ju do të vini grupe-grupe.” Secili do të ecë dhe do të përparojë nga kopshti i vet, domethënë nga vetëdija e vet. Dhe kjo do të ndodhë ndërsa jetojmë mbi tokë.
Vetëdija jonë është vetë kopshti i Xhenetit. Rënia ose ngritja ndodhin brenda të njëjtit kopsht, pra brenda vetëdijes. Në suren Hûd, ajeti 67, dhe në suren Ankebut, ajeti 37, në ajetet e Allahut kalon shprehja: “Në vendbanimet e tyre mbetën të gjunjëzuar.” Këto janë shprehje që lidhen me një ngjarje të brendshme, me faktin se vetëdija nuk është ngritur në këmbë, nuk është drejtuar dhe nuk ka filluar të ecë. Ndoshta ata kanë mbetur të tillë edhe në formën e jashtme, por meqë Kur’ani lidhet me kuptimin, shumë prej ajeteve duhet të trajtohen edhe nga aspekti i tyre i brendshëm dhe shpirtëror. Kuptimi gjithmonë ka një veçori që e drejton lexuesin te vetja, sepse ai që nxjerr kuptimin prej ajeteve është vetë lexuesi.
Ata, domethënë banorët e Xhenetit, do të jenë pranë banorëve të Xhehenemit, aq afër sa të mund të flasin me ta. Një ajet i Allahut që jep shembull dhe dëshmi se Xheneti dhe Xhehenemi janë në të njëjtin kopsht është A’râf, 44: “Banorët e Xhenetit u thërrasin banorëve të Xhehenemit: ‘Ne e gjetëm të vërtetë atë që na premtoi Zoti ynë; a e gjetët edhe ju të vërtetë atë që ju premtoi Zoti juaj?’ Ata thonë: ‘Po!’”
Ky komunikim paraqitet si një bisedë që zhvillohet në të njëjtin vend dhe është shpjeguar me gjuhën njerëzore. Prandaj Xheneti dhe Xhehenemi formohen brenda kësaj hapësire trupore. Edhe shprehja e njohur “Mekâni i tij qoftë Xhenet” është dëshmi për këtë. Madje kjo është një dëshirë që duhet t’u thuhet më tepër atyre që sapo lindin në këtë botë sesa të vdekurve. Megjithatë, duke i shtyrë hapësirat e Xhenetit dhe Xhehenemit jashtë botës dhe duke i mbajtur larg jetës sonë, është krijuar një perceptim i gabuar sikur pas vdekjes trupore do të shkojmë në një hapësirë tjetër.
Sistemi kapitalist, i cili mendon se e drejton botën, nuk dëshiron që askush të mbetet i lirë. Shumë kisha, xhami dhe hapësira që janë shndërruar në degë të ibadetit janë struktura të kapura për ta mbajtur njeriun larg qendrës së tij të vërtetë. Njerëzit nxiten t’i shtyjnë për pas vdekjes të gjitha ngjarjet që duhet t’i jetojnë këtu. Me një premtim të rremë për liri tokësore, u shpjegohet njerëzve se çfarë thonë tekstet fetare, ndërsa ajetet bëhen të kuptueshme përmes pyetjes se çfarë duan të na thonë ato.
Me liri tokësore nuk nënkuptojmë zhdukjen e materies, por zvogëlimin e saj në minimum. Çdo gjë për të cilën mund të themi “mund të jetë edhe pa të”, na paraqitet sikur të ishte nevojë e domosdoshme. Individët që nuk mund ta mbushin boshllëkun e tyre të brendshëm me ekzistencën e tyre shpirtërore drejtohen kah materia. Mirëpo kënaqësia kalimtare e çdo lloj materieje nuk mund ta mbushë atë boshllëk. Njeriu nuk është krijuar si një qenie bosh. Thesari që mbart brenda vetes, zbulimi i vetvetes dhe i ekzistencës së tij është xhevahiri që do ta mbajë dhe do ta çojë me vete drejt ahiretit.
Natyrisht, kushdo mund ta lidhë besimin e vet me atë që dëshiron. Ajo që ne kemi mësuar prej Dost-it, domethënë prej ekzistencës sonë të brendshme që na drejton, është ky kuptim dhe ne e shohim atë të përputhet me Kur’anin.
Sahabët apo mushrikët nuk e pyetën Muhammedin se kush dhe kur do të vdesë; ata e pyetën se kur do të ndodhë Kijameti dhe përgjigjja ishte: “Atë e di vetëm Allahu.” Muhammedi, megjithëse ishte Rasûl, i njihte kufijtë e vet. Nuk ekziston një gjë e tillë si “Dost-i i Allahut di gjithçka”. Kjo është qartësisht një shprehje që çon në shirk.
Allahu është Nuri i qiejve dhe i tokës; Muhammedi dhe madje edhe botët janë krijuar prej atij Nuri. Dëshira për ta plotësuar Nurin e Allahut është që Njeriu ta përfundojë Kemâlatin e vet duke arritur te Nuri Muhammedij. Kjo nuk do të thotë, Allahu na ruajtë, t’i atribuohet Njeriut hyjnishmëri apo t’i bëhet ortak Krijuesit.
Allahu dhe, për rrjedhojë, ekzistenca e brendshme e njeriut, thelbi dhe maja e tij, duke mos pranuar ilahët, e shpallin në çdo thirrje, në çdo davet dhe përmes ezanit pesë herë në ditë dhikrin “Lâ ilâhe İLLALLÂH”.
Pikërisht për këtë arsye përgjegjësia që mbajnë Dostët e Allahut është një barrë shumë e hollë dhe shumë e rëndë. Për ta lehtësuar këtë barrë, siç kanë thënë Dost-i dhe dostët e tij, duhet thënë “Hakk Sen’de”. Kjo do të thotë ta largosh shenjën nga vetja dhe ta drejtosh nga ana tjetër. Kur Dost-i thotë “Tek unë nuk ka asgjë”, ai u lë atyre që janë drejtuar nga ai disa pikëpyetje. Kjo pikëpyetje e shndërron Dost-in në një pasqyrë dhe është një udhëzim: “Atë që sheh, kërkoje te vetja.”
Gjeta një pasqyrë për veten time dhe kur shikova pashë se gjithçka që ishte jashtë meje ndodhej brenda saj. Hyra dhe u vendosa brenda saj dhe dëshmova Vetveten. Ata që më shikojnë me syrin tim e shohin veten e tyre tek unë.
Personat që qëndrojnë si zëdhënës në krye të hoxhallarëve, priftërinjve apo autoriteteve fetare i lidhin të gjitha ngjarjet shpirtërore dhe uhrevije me kohën pas vdekjes trupore. Se si do ta mbajnë përgjegjësinë e kësaj para Allahut, domethënë para ekzistencës së tyre të brendshme kur të vijë koha, i takon atyre. Ajo që themi ne na lidh po aq.
Lidhja me vendbanimin uhrevij, që njihet si ahireti, është një udhëtim që kalon përmes vetëdijes dhe që ne e quajmë seyr-ü sülûk; është një sefer, një tarik, pra një udhëtim. Shkëputja nga lidhjet tokësore do të thotë që gjërat tokësore të humbin përparësinë e tyre. Këtë zgjim e di vetëm Allahu, Zoti i botëve. Sepse Allahu, Zoti i botëve, do të gjendet dhe do të përfitohet brenda ekzistencës së brendshme të çdo shpirti.
Në të njëjtën kohë, ajeti i Allahut në A’râf, 44, mbart fuqi të mjaftueshme për të rrëzuar shumë pyetje njerëzore, si: “A do t’i shoh të dashurit e mi në Xhenet?”, “Le të shkojë ai në Xhehenem që të mos e shoh” ose “Do të takohemi në botën tjetër”. Kërkimi i një përfundimi pas vdekjes trupore është një kërkim i kotë.
Në periudhën e fëmijërisë, asnjë bir i Ademit nuk e ka ende zotësinë për kërkimin e brendshëm dhe kjo përfshin edhe periudhën e adoleshencës dhe të pjekurisë. Në këto periudha njeriu është i zënë me ndërtimin e botës së tij dhe me njohjen e saj. Deri në periudhën e adoleshencës, figurën e ilahut e mbajnë prindërit. Ky rol i marrë përsipër nga prindërit është pjesë e domosdoshme e rendit që do të hapë derën drejt kërkimit të Allahut. Pasi njeriu të ketë parë gjithçka jashtë vetes, ai arrin potencialin për të hapur sëndukun e fshehtë të thesarit të vet.
Ilahu i parë janë nëna dhe babai; më pas miqtë, pastaj bashkëshorti, fëmija, pasuria, prona, fama dhe shumë shkallë të tjera të vështira që, si etapa, formojnë parapamjen e njeriut.
Kalimi i periudhës së fëmijërisë, ndryshe nga sa mendohet, nuk varet vetëm nga mosha; ai rritet përmes hapave të mendimit që hidhen drejt njohjes së Rabb-it. Fjala “Ai që njeh veten njeh Rabb-in e vet” është e drejtë në kuptimin “Ai që njeh Rabb-in e vet njeh veten”. Ai që njeh veten nuk mbetet vetëm me veten; kjo është një mashtrim. Çdo njeri ka nevojë për tjetrin që ta njohë veten.
Kjo analogji është një dëshmi që tregon madhështinë dhe famën e Allahut dhe faktin se Ai është i Vetmi Ma’bud. Po të mos krijonte, nuk do të njihej.
Kur synojmë të sjellim një fëmijë në botë, për kë e bëjmë këtë? Edhe nëse është pejgamber, fillimisht e dëshiron atë për nefsin e vet. Ka shumë pejgamberë, madje edhe Rasûlë, që i kanë kërkuar Rabb-it një fëmijë dhe kanë dëshiruar që ai të mbetej zëvendësuesi i tyre. Nëse ai Rasûl nuk do të kishte fëmijë ose nëse nuk do të ishte bërë mazhar i irshadit të Rabb-it të tij, a do të shuhej Ekzistenca? Sigurisht që jo. Madje në Kur’an është Rabb-i Ai që thotë se mund të krijojë popuj të tjerë në vendin tuaj.
Disa mutasavvifë thonë se Allahu e njohu Veten në Veten e Tij. Kjo ngatërrohet me njohjen e Vetes nga fuqia krijuese para krijimit. Fakti që Ai e vendosi Njeriun në një të lartë do të thotë se Ai e njeh Veten përmes Njeriut që ka krijuar.
Cili njeri, brenda krijimit, mund ta zbulojë Veten i vetëm në Veten e Tij? Ai ka nevojë për botën në të cilën gjendet. Dallimi midis Allahut dhe Njeriut në njohje dhe në të qenët i njohur është se njeriu është nevojtar, ndërsa Ai është i panevojshëm.
Ne nuk u krijuam nga nevoja; u krijuam për të njohur dhe për t’u njohur. Ne ishim dhe ishim të regjistruar në tahayyulin e Tij. Ky regjistrim ishte një ekzistencë që u shfaq vetvetiu, pa vetvetësi, në dehlizet e Tij. Fryma e fuqisë krijuese të Tij është nefesi hyjnor që depërton në çdo frymëmarrje dhe në çdo qelizë tonën.
Nëse Allahu e njohu Veten në Veten e Tij, atëherë si Njohës dhe i Njohur Ai ka shfaqur ndarjen e parë, pra fuqinë e parë të krijimit. Ekzistenca që thotë “Krijova që të njihem” qartësisht ka dashur të njihet.
Në këtë pikë, ilahu apo ilahët janë drejtimi përfundimtar ku arrin kërkimi, ndërsa Allahu është fillimi, evveli dhe përfundimi i një kërkimi që nuk ka as fillim e as fund në kuptimin e kufizuar kohor. Edhe njerëzit që kanë arritur moshë të madhe vazhdojnë ende të kërkojnë ilahë në forma të tjera. Kjo do të thotë se periudha e fëmijërisë vazhdon brenda tyre.
Nëse marrja e përgjegjësisë dhe qëndrimi në këmbët e veta diktohen si një qëndrim i domosdoshëm në jetën e jashtme, atëherë edhe të ekzistuarit brenda vetëdijes sonë dhe lëvizshmëria e brendshme, pra ngritja në këmbë e vetëdijes sonë, mbart një domosdoshmëri.
Edhe sikur të dilte para jush një Rasûl i gjallë dhe me mish e me gjak, asnjë grimcë e kënaqësisë, qëllimit dhe kuptimit që ai ka përjetuar nuk do ta dridhte zemrën tonë. Zemra jonë do të dridhet dhe do të rrëqethet vetëm nga Hû nefesi që do të fryjë prej brendësisë sonë.
Allahu, i cili është ekzistenca e çdo njeriu, i kërkon robërit e Vet, ashtu siç një Mürşid e kërkon müridin e vet. Kërkimi i müridit nga Mürşidi është kërkimi i irades. Është shfaqja e irades së Tij përmes müridit dhe shndërrimi i krijimit në konkretitet, pra në jetë të përjetuar. Kërkimi i robërve nga Allahu është kuptimi i besimtarit përmes të cilit Ai do të përdorë iraden e Tij.
Pse i kërkon Allahu robërit e Vet? A i ka humbur vallë që t’i kërkojë? Jo. Allahu kërkon robërit mbi të cilët do të vendosë të gjithë qenien, kujtesën dhe vetëdijen. Kërkimi i Tij nuk është sepse ka humbur diçka; Ai kërkon një enë të zbrazët që do ta nxjerrë Atë në shesh, që do të bëhet e njohur dhe që do të krijojë lidhjen midis qiellit dhe tokës. Ai kërkon një ümmî, pra një enë të zbrazët përmes së cilës mund të rrjedhë.
Njeriu nuk është një qenie bosh. Me “enë të zbrazët” nënkuptohet zbrazja e informacionit që rrjedh nga jashtë dhe mbushja me irfanin që rrjedh nga brenda. Irfani është bërthama që e bëri majanë të zinte që në krijimin e Njeriut. Po të mos kishim irfanin tonë, as kjo botë dhe as bota jonë e brendshme nuk do të kishin një dritë që të na tregonte rrugën. Ai që e irshad-on Njeriun është Irfani i tij.
Dijeni se për çdo Emër të bukur, Sifat të bukur dhe Fiil të bukur, Njeriu është mazhar. Çdo gjë e bukur që mendojmë, ndiejmë, shohim dhe njohim, a nuk është tek Ti? Kur themi “Ai është i bukur”, a nuk është bukuria prej Teje? Çdo gjë që e sheh të denjë për dikë, a nuk është prej Teje? Koncepti i Allahut nuk paraqet vetëm Kudretin dhe Iraden, por paraqet edhe bukuritë që Ai i mbart brenda Vetes. HŞY
