Tasavvufi është rruga e brendësimit të ibadeteve, është kalimi i tyre nëpërmjet ‘sitos’ (filtrit) të mendimit, që i thonë tarikate. Ato ‘sita’ fillojnë me tefikkur (mendim të thellë), e me idrak (kuptim) dhe irade (vullnet) rrjedhin nga ajo pika që quhet ‘zemër’; aty ulet ‘akletmaku’ (mendim me zemër), është një bashkim i trurit me gjendjen brendësore të tarikatit…
Në këtë botë çdo gjë mendon, ama naltësimi është Adem’ijeti. Halifei i Tij është përfundimi i këtij tarikati. Na mundemi për të dhënë një tjetrit ‘ixhazetnamën’ (lejen zahire), por ‘hilafetnamja’ (përfaqësimi i vërtetë) është veç në dorën e Tij; është batini. Shkurt, ka gjërat edhe përtej shehllëkut, e ato janë mbiemrat që e gjejnë hakun e vet në Hakk (në Allah). Edhe ‘intisapi’ është zahiri, e ‘biati’ është batini. Intisapi është fjalë që ia jep një shehu, por biati është fjala që shpirti (xhani) ia jep Rabb-it brenda vetes. Qëllimi është të kapë për ‘dore të kudretit’ (fuqisë të Allahut), për tu bërë mürid i Tij dhe për të ndërruar sifatin ‘Mumin’. Njeriu nuk mund të bëhet Veli a Mürid vetë; Zoti është Ai që zgjedh…
Trupi i njeriut u bë prej katër elementeve: së pari toka, pastaj përzihet uji, u nxe me zjarr dhe në fund iu dha ‘hava’ (ajri). Kur kthehemi, shkon mbrapshtë: së pari e dorëzojmë ‘havën’ (frymën e fundit) që është Ru’Hû, pastaj zjarri e len trupin, dhe në fund mbesin uji me tokën në varr. Në hakikat (në të vërtetë) jemi në atë frymë Ru’Hû; nga Tij vjen dhe te Hû-ja kthehet. Për të gjetur ‘Hayy’atiyetin’ (jetën e vërtetë) në këtë botë, duhet ta kuptojmë vlerën e kësaj fryme…
Ky është tarikati i vërtetë: për të veshur me iraden (vullnetin) e Tij. Një udhëtim nga zahiri në batin, nga ‘veti’ te ‘Vetja’ (te Ai). Çdo trup (nefs) do ta shijojë vdekjen, nga toka vjen dhe në tokë do të kthehet…HŞY
