Miqtë e pjekur (myrshidët) janë udhëheqës shpirtërorë që tregojnë rrugën dhe drejtimin. T’u bindesh atyre do të thotë të shkurtosh distancën drejt cakut ku synon të arrish.
Kur mendimi pastrohet, besimi merr jetë. Sa e sa njerëz e kanë parë fytyrën (xhemalin) e udhërrëfyesit, por kanë mbetur të verbër; sepse panë vetëm anën e jashtme të mikut. Ata besuan në një Allah që nuk e shihnin, por duke parë fytyrën para syve të tyre, nuk arritën të hyjnë përtej dukjes së jashtme. Dëgjuan fjalët që derdheshin nga miku, por në brendësinë e tyre u zhytën edhe më thellë në pusin e nefsit.
Betohem në tokë: udhërrëfyesit e së Vërtetës janë të mëshirshëm; por mëshira e Mikut të Tij është rahmet për ata që hyjnë përtej cemalit të Tij. Ata që vijnë në praninë e mikut dhe nuk ia ndajnë sytë nga pamja e tij, por që syri i tyre i brendshëm (batin) është i verbër — edhe pse shohin, nuk bëhen pjesëmarrës të Emrit “El-Hâdî” (Udhëzues). Atëherë le të mos shohin. Le të qëndrojnë larg për një kohë ata që shohin vetëm me zahir. Pastaj thonë: “Si do të rritem nëse nuk e shoh cemalin?” O i pavëmendshëm! E pe për një kohë të gjatë — çfarë ndryshoi? Pamja e mikut nuk e pastroi mendimin tënd. Ndërsa ata që ti i nënvlerësoje kalonin netët pa gjumë duke e përmendur Atë, ti nuk e le gjumin për tehexhud. Atëherë tani është koha për t’u zgjuar. Ai është me besimtarët dhe besimtarët ecin në rrugën e Tij. Udhëzimi bëhet hije për atë që beson tek Ai që e çon drejt Tij. Ai ia lehtëson atij që pastron mendimin.
Që nga krijimi i njerëzimit, në mesin e bashkësive kanë ekzistuar udhërrëfyesit e Allahut (13/7). Ata gjithmonë kanë kryer detyrën e paralajmërimit dhe udhëzimit, duke i thirrur njerëzit në dorëzim ndaj Tij. Ata që nuk i pranojnë këta paralajmërues (22/8), pa pasur dije për Librin e Tij e as për Fjalën e Tij, pretendojnë të luftojnë në rrugën e Tij, por nuk e dëgjojnë udhërrëfyesin. Këta në të vërtetë janë të paditur (2/78); njohin vetëm hamendësime dhe jetojnë në supozime. Nuk arrijnë të kuptojnë se gjithçka në qiej dhe në tokë është vënë në shërbim të robërve të Tij; nuk e shohin se mendja që Ai ka dhënë është një mirësi e madhe. Megjithatë, përpiqen të polemizojnë për Të.
Së pari duhet një udhërrëfyes dhe një Libër ndriçues. Profetët iu drejtuan dhe iu nënshtruan Xhibrilit (a.s.). Ata janë ata që luftuan me të vërtetë në rrugën e Tij. Ndërsa robërit e dashur (evlijatë) i morën si udhërrëfyes miqtë e tyre shpirtërorë, iu bindën dhe u drejtuan; pastaj udhëzuan ata që u drejtuan nga ata. Jo çdokush i nënshtrohet një udhëheqësi e as hyn në rrugën e Tij. Vetëm ata që dëshirojnë të arrijnë tek Ai (72/16) hyjnë në rrugën e Tij, marrin një udhërrëfyes dhe përkujtimi (dhikri) i tyre bëhet një det mëshire. Fjalët e thëna nga të dërguarit e udhërrëfyesit nuk janë imponim; ato janë me vullnetin e Allahut — vetëm kujtesë dhe këshillë. Për të arritur shpëtimin (73/19), duhet të dëshirohet arritja tek Ai dhe të hyhet në një rrugë.
Thelbi i tasavvufit — larg qoftë — nuk është adhurimi i mürshidit, por kërkimi i një “vesileje” (5/35). Ndihma kërkohet vetëm nga Allahu, por vesilja duhet kërkuar. Ajetet për ata që adhurojnë idhuj nuk duhen interpretuar si barazim i drejtimit ndaj mürshidit me shirk. Të marrësh vesile nuk do të thotë ta hyjnizosh vesilen. Xhibrili (a.s.) është mjet, jo — larg qoftë — shkak i shirkut. Ai që i kumtoi Merjemes se do t’i jepej një fëmijë (19/19) ishte vesile; dhuruesi dhe pastruesi është Allahu. Prandaj, drejtimi ndaj një udhërrëfyesi dhe kërkimi i vesiles nuk përbën kundërshti në besim. Në të vërtetë, çdo gjë — madje edhe ajo pa shpirt — kërkon vesile për t’iu afruar Atij (17/57). Shirku më i madh është t’i nënshtrohesh nefsit dhe ta hyjnizosh atë. Xhihadi i vërtetë është këtu. Edukimi i nefsit (5/105) është kusht. Sapo nefsi shfaq madhështinë e tij, njeriu në fakt është mposhtur; sepse ai mendon se di gjithçka, bën gjithçka, sundon gjithçka. Edhe evlijatë (myrshidët) kanë marrë si udhërrëfyes ata që i paraprinë.
Ne mund të mashtrojmë të gjithë, por nuk mund ta mashtrojmë realitetin e Esmave brenda nesh. Duke menduar se mashtrojmë, mbulojmë esmanë e krijimit tonë. Duhet të veprojmë sipas bukurive që kërkon riza-ja hyjnore, në mënyrë që ato Esma madhështore të mbeten gjithmonë të hapura. Duhet të veprojmë që të arrijmë ngritjen tonë, të vendosemi në një gradë të bukur ndër shtresat e saj. Këtë e përcakton tarikati ynë i brendshëm: nga mendimi i pastër në dashurinë e zemrës, prej andej në shpirtin hyjnor dhe drejt Sirat-it të Drejtë.
Udhërrëfyesit e së Vërtetës janë Miqtë tuaj të Vërtetë.
Ai merr vesile për ekzistencën e Tij. Vesilet janë robërit e Tij të vetëdijshëm për dobësinë e tyre dhe janë miqtë e Tij me dinjitet. Zotëruesi i vërtetë i dinjitetit është Allahu — mos u shmangni nga kjo.. HŞY
