Brenda kuptimit tonë thuhet se “nuk krijohet rabita (një lidhje me myrshidin në mënyrën mendime dhe shpirtërore) me të vdekurin”. Po, ashtu është, por kjo fjalë vlen për të vdekurit që janë të gjallë. Kush janë këta të vdekur? Janë ata që, brenda jetës, nuk e kanë gjetur të Vërtetën e tyre, pra ata që nuk e kanë bërë realitet në qenien e tyre atë që ne gjithmonë e përmendim si Hakun. Siç thuhet në En-Neml/80: “Vërtet, ti nuk mund t’i bësh të vdekurit të dëgjojnë…”. Dhe në Fatir/22: “Të gjallët dhe të vdekurit nuk janë njësoj. Allahu ia bën të dëgjojë kujt të dojë; ndërsa ti nuk mund t’u bësh të dëgjojnë ata që janë në varre.”
Kush janë ata që nuk e kanë bërë Hakun realitet në qenien e tyre? Janë ata që kanë mbetur në fenë e të parëve të tyre, janë ata që mbajnë fjalët e përvojave fetare që u janë mësuar dhe që i kanë dëgjuar me veshët e tyre të djathtë e të majtë. Siç thuhet në El-Bekare/170: “Kur u thuhet atyre: ‘Ndiqni atë që ka shpallur Allahu’, ata thonë: ‘Jo, ne do të ndjekim rrugën në të cilën i kemi gjetur etërit tanë.’ Po sikur etërit e tyre të mos kishin kuptuar asgjë dhe të mos kishin gjetur rrugën e drejtë?”
Janë ata që janë njerëz të fjalës, por jo njerëz të gjendjes; janë bartës të besimeve të të tjerëve, madje bartës të dorës së dytë të besimit të tyre, pra përsëri kemi përballë atë që gjithmonë e përmendim si konceptin e shejhut. Në Es-Saff/2 thuhet: “O besimtarë! Përse thoni atë që nuk e bëni?”
Kush janë këta shejhë? Kur i dëgjoni, kushtojini vëmendje: ata flasin gjithmonë për të tjerët. Edhe kur flasin për Kur’anin, e vendosin Musain dhe Isain vetëm në atë kohë të kaluar; nuk janë në gjendje të hapin kuptimin e Musait, Isait dhe Ibrahimit në çastin e tanishëm. Për ta hapur brendinë e këtyre emrave nevojitet një vetëdije Muhammediane. Edhe sikur të jetë një Kamil, ai merr prej paraardhësve të tij, prej shkollave dhe rrugëve të ndryshme të tasavufit dhe, po ta themi me një shprehje të thjeshtë, merr nga këtu e nga atje dhe i bart ato qenie në ditët e veta. Këta njerëz, të pavetëdijshëm për veten e tyre dhe për thelbin e qenies së tyre, në kuptimin tasavufik janë persona që ende nuk e kanë marrë në duart e tyre pjekurinë dhe aftësinë e tyre shpirtërore. Në El-Xhuma/5 thuhet: “Shembulli i atyre të cilëve iu ngarkua Teurati, por pastaj nuk e mbajtën atë, është si shembulli i një gomari që mban libra.”
Me këto gjendje bartëse, të marra nga e djathta dhe nga e majta, prej librave dhe prej asaj që kanë dëgjuar nga të tjerët, ata pastaj krijojnë edhe muridë rreth vetes, dhe mjerë për gjendjen e tyre. Nuk u mjafton që i bëjnë padrejtësi vetes, por nën emrin “drejtim” i drejtojnë edhe njerëzit përreth tyre drejt kuptimit të tyre të cekët për personalitetin dhe qenien. Siç thuhet në El-A’raf/175: “Lexoju atyre lajmin e atij, të cilit Ne ia dhamë shenjat Tona, por ai u shkëput prej tyre; kështu, shejtani e ndoqi dhe ai u bë prej të humburve.”
Edhe turma e thatë që rrethon këta njerëz, të mbetur brenda këtij kuptimi të shejhut, është një gjendje që ata vetë e kanë zgjedhur dhe e kanë pranuar. Sepse ai që e di se çfarë kërkon, duhet të dijë edhe se ku ta kërkojë. Fakti që këto kuptime të rreme pranohen nga njerëzit që u drejtohen atyre, tregon se edhe ata njerëz thonë: “Kaq na mjafton.” Sepse aty nuk ka një shkëmbim me Hakikatin. Nuk kërkohet asgjë dhe nuk pritet asgjë; dhe nuk ka dhënie në të dyja anët. Në Jasin/21 thuhet: “Ndiqni ata që nuk kërkojnë prej jush asnjë shpërblim dhe që janë në rrugë të drejtë.”
Bajati i dhënë një myrshidi kamil shpreh shumë gjëra, por ka edhe kuptime që këto njerëz nuk i kanë kuptuar aspak. Në El-Fet’h/10 thuhet: “Vërtet, ata që të japin besën, në të vërtetë ia japin besën Allahut. Dora e Allahut është mbi duart e tyre…” Pra, pikërisht këta shejhë janë ata që i mbajnë njerëzit të zënë brenda nefsit të tyre, ndërsa vetë vazhdojnë të enden dhe të përpëliten brenda po atij nefsi. Në Et-Tekathur/1-2 thuhet: “Ju shpërqendroi gara për shumicë, derisa vizituat varret.”
Hakikati nuk është një gjendje e palëvizshme. Nëse njerëzit që drejtohen drejt tij nuk përjetojnë një lëvizje, zhvillim dhe ndryshim në qenien e tyre të brendshme, si dhe një ndryshim në botën e tyre të jashtme, atëherë është e qartë se ato biseda nuk kanë qenë muhabbet. Muhabbeti mbart brenda vetes farën e qenies. Ky muhabbet, i cili duhet të jetë tek ai që mbjell, i ofrohet njeriut nga Hakikati, dhe toka e atyre që drejtohen drejt tij, pra trupi i tyre, duhet të jetë i përshtatshëm për ta mbjellë atë farë. Në El-Bekare/265 thuhet: “Shembulli i atyre që shpenzojnë pasurinë e tyre për të fituar kënaqësinë e Allahut dhe për ta forcuar besimin në shpirtrat e tyre është si shembulli i një kopshti që ndodhet në një kodër të lartë, mbi të cilin bie shi i bollshëm dhe ai jep dyfishin e prodhimit…”
Pastrimi, çlirimi dhe përgatitja për mbjellje krijohen vetëm me vendosmërinë dhe përpjekjen e vetë atij që drejtohet. Në Esh-Shems/9 thuhet: “Vërtet ka shpëtuar ai që e pastron nefsin e tij.” Prandaj, në çdo çast, ky cikël i shkëmbimit duhet të jetë i gjallë dhe shpirti i gjallë duhet të jetë i gjallë. Në Hakikat, kjo çështje e drejtimit dhe e orientimit nuk i lë njerëzit të mbështeten vetëm te vetja. Jo çdo njeri mund ta mbajë drejtimin e një myrshidi nga Hakikati; për këtë arsye, njerëzit mund të zgjedhin të drejtohen tek persona që u përshtaten nefsit të tyre dhe që nuk e sfidojnë shumë gjendjen e nefsit të tyre, pra gjendjen e masivasë së tyre tokësore. Natyrisht, në këtë zgjedhje ata janë të lirë. Në El-Kehf/29 thuhet: “Thuaj: E vërteta është nga Zoti juaj. Prandaj, kush të dojë, le të besojë dhe kush të dojë, le të mohojë…”
Ne, brenda qenies së dergâhut që mbajmë dhe brenda kuptimit tonë për Hakun, kemi mësuar këtë: që një njeri të arrijë atë pjekuri, atë cilësi që quhet “robi i Allahut” dhe që paraqitet si cilësi e insan i qamilit (njeri i pjekur), kjo mund të ndodhë vetëm me inajetin e Allahut, nën kontrollin e Tij dhe përsëri me vullnetin e Tij, El-Murid. Në El-Insan/30 thuhet: “Ju nuk mund të dëshironi, përveçse nëse dëshiron Allahu. Vërtet, Allahu është i Gjithëdijshëm dhe i Urtë.”
Kur një myrshidi kamil shpreh përvojat e qenies së tij të brendshme, kuptimet që ka përjetuar dhe nëpër të cilat ka kaluar si në zahir ashtu edhe në batin, si dhe gjendjet që i ka sjellë në jetë, është normale që njerëzit që drejtohen drejt tij të mos i kuptojnë ato. Sepse, siç thamë, këto janë fjalë që mbartin një thellësi të brendshme. Në El-Kehf/68 thuhet: “Si mund të durosh për diçka që nuk e ke kapur thelbin e saj?”
Të drejtohesh drejt këtij procesi të vështirë dhe drejt një drejtimi që është i vështirë për t’u perceptuar nuk është në mundësinë e çdo njeriu. Thelbi i këtij drejtimi është që personi të mos drejtohet te myrshidi i tij, por drejt vendit ku myrshidi e drejton. Kjo është një punë shumë e vështirë. Është e vështirë sepse duhet të krijojë thyerje, shembje, ndryshime dhe shndërrime; dhe këto janë procese që ndodhin përtej zahirit, në batin. T’u thyesh njerëzve besimet që u janë mësuar më parë është një çështje shumë e vështirë brenda qenies së myrshidit. Në El-A’raf/28 thuhet: “Kur ata bëjnë një vepër të keqe, thonë: ‘Ne i kemi gjetur etërit tanë duke vepruar kështu dhe Allahu na ka urdhëruar për këtë.’ Thuaj: Allahu nuk urdhëron të keqen. A thoni për Allahun atë që nuk e dini?”
Nuk ka nevojë të shpjegohet se nëpër çfarë vështirësish ka kaluar qenia Muhammediane e Resulit. Kjo lexohet, dhe fakti që ata nuk i kuptojnë as ato që lexojnë tregon se as aty nuk kanë qenë. Shumica e njerëzve e bëjnë këtë zgjedhje me vetëdije, sepse nuk duan të sprovohen dhe të vihen në vështirësi. Natyrisht, brenda kuptimit tonë Kur’anor nuk ka detyrim; kjo është vetëm një thirrje, një mesazh i transmetuar nga Hakikati. Një kuptim që nuk të vë në sprovë dhe nuk të detyron të përballesh me veten, nuk është kuptimi i Hakut. Në El-Bekare/256 thuhet: “Nuk ka detyrim në fe. E drejta është dalluar qartë nga e gabuara…”
Haku është ai që na vë në sprovë; ne nuk detyrojmë. Edukimi dhe ikrami janë prej cilësisë së Tij, Rabb-ul-Kerim. Ne, nëse mundemi, vetëm mund të bëjmë drejtimin drejt asaj pike. Të krijosh marrëdhënien Allah–rob nuk është në kufijtë e autoritetit tonë; ne jemi vetëm lajmëtarë. Në Kaf/45 thuhet: “Ne e dimë shumë mirë çfarë thonë ata. Ti nuk je detyrues mbi ta. Prandaj këshillo me Kur’anin atë që ka frikë nga kërcënimi Im.” Dhe në El-Gashije/21-22: “Prandaj këshillo! Ti je vetëm këshillues. Ti nuk je sundues mbi ta.”
Një qenie e gjallë, një myrshid që është ruh-u Hayy (që e ka shpirtin gjallë), është shfaqje e qenies Muhammediane. Fjalët e tij brenda drejtimit dhe mesazhet që mbart janë Resulijet. Të pranohet apo të mos pranohet, kjo nuk është në vullnetin tonë. Edhe Resuli Muhammedian është përballur me të njëjtat ngjarje dhe me të njëjtat kundërshtime. Refuzimi i këtij drejtimi është i shumtë, ndërsa pranimi i tij është i paktë. Në Jusuf/103 thuhet: “Edhe sikur të përpiqesh shumë, shumica e njerëzve nuk do të besojnë.”
Paralajmërimet që i drejtohen qenies së Resulit në Kur’an janë të vlefshme brenda çdo çasti. U thuhet: “Vetëm drejtoji dhe transmetoji mesazhet.” Në Esh-Shura/48 thuhet: “…Detyra jote është vetëm të transmetosh…”
Mbi këtë bazë, një biat i dhënë një myrshidi nga Hakikati është bashkimi i shpirtrave dhe kjo e bën të përjetshme marrëdhënien mes muridit dhe myrshidit. Ata nuk bëjnë një shkëmbim vetëm në këtë botë; ata kanë lidhje me të gjitha gjallëritë që ndodhen në atë që ne e quajmë tariku i silsiles së qenies së prejardhjes shpirtërore. Kjo lidhje e krijuar nga qenia Muhammediane në Kur’an është një referencë ndaj asaj silsileje. Çdo emër që përmend dhe çdo qenie për të cilën tregon nëpërmjet rrëfimeve të saj është shpirti I gjallë në aspektin e gjallërisë. Qenia Resuliane që është në komunikim me ta ia ka kushtuar pavdekësinë shpirtit, frymës Hû, qenies së Rahmanit dhe Rahimit.
Nëse biatet tuaja janë Hayy, pra nëse lidhja juaj shpirtërore është përtej atyre duarve që janë kapur në dashuri, atëherë nuk ka shkëputje as në zahir dhe as në batin. Dora e Tij e fuqisë do të qëndrojë gjithmonë mbi ato duar dhe do t’i mbajë të lidhura. Në Fet’h/10 thuhet: “…Ata që të japin besën, në të vërtetë ia japin besën Allahut. Dora e Allahut është mbi duart e tyre…”
Ky kuptim nuk është lidhje me trupin e myrshidit Muhammedian, por me shpirtin e tij, me vetëdijen e tij përmes vetëdijes suaj, me shpirtin tuaj. Ajo pikë është gjithmonë e hapur; është kërkimi dhe gjetja e origjinës suaj, prejardhjes suaj dhe tarikut të silsiles suaj. Në Ali Imran/33-34 thuhet: “Vërtet, Allahu zgjodhi Ademin, Nuhun, familjen e Ibrahimit dhe familjen e Imranit mbi botët, si pasardhës të njëri-tjetrit…”
IL-LA IL-LALLÂH HÛ.. HŞY
