Nëse ka diçka, është vetëm Miku, Miku, Miku…
Miku dhe miqësia për këtë arsye janë kaq të rëndësishme – pra afrimiteti. Afrimiteti ndaj Hakkut, afrimiteti ndaj qenies së Tij të vërtetë; për këtë arsye është shumë, shumë i rëndësishëm. Ata që janë Miq e kuptojnë gjendjen (hâlin). Ata flasin nga vetë ekzistenca e gjendjes, nga ekzistenca e brendshme; nuk flasin fjalë librash, nuk flasin me dije të thatë. Ata flasin nga gjendja mbi ekzistencën e zemrës, mbi ekzistencën e botëve, mbi ekzistencën e së Vërtetës.
Miku është ai që ka përsosur të vërtetën e amanetit që i është dhënë; që, siç thuhet në ajetin: “Shpirti është nga urdhri i Zotit tim” (Isra, 85), ka përfunduar dijen e tij duke u afruar (kurb) dhe ka ecur nga qendra duke njohur (marifet) të Vërtetën e Tij.
Për këtë arsye ai është një gjysmëhënë që ka soditur zjarrin (nâr) dhe dritën (nûr) që lind prej tij; ai që me gjendje irfani e njeh harmoninë e rendit në tokë dhe masën e ekuilibrit. Nga ky këndvështrim, Miku e njeh qendrën.
Dhe me fuqinë hyjnore e di kë duhet të marrë pranë dhe kë nuk duhet ta lërë pas.
Me ekzistencën e Tij dhe me të Vërtetën e Tij, ai merr pranë atë që lind nga marifeti dhe nga zemra; me dijen e vdekjes dhe të ekzistencës – pra të lindjes – ai njeh kuptimet e lindjes dhe perëndimit.
Ai e di të vërtetën e atyre që flasin për Perëndimin pa e jetuar Lindjen, që bëjnë fjalë (kâl) pa pasur përmbajtje të brendshme. Ata që flasin pa e përfunduar dijen e Lindjes thonë: “Ne dimë shumë.” Por ajo që dinë është vetëm fjalë. Ajo që dinë është shumë, shumë pak.
Ka edhe ata me firaset, bartës të jetës (Hayy) së Allahut; ata shohin, por nuk flasin me fjalë të thata. Vështrimi i Mikut të Allahut, që përzihet mes njerëzve, sheh me basiret të vërtetën e sendeve, si atë që shihet ashtu edhe atë që nuk shihet. Ata që janë veshur me cilësinë e mjaftueshmërisë nuk kanë asnjë nevojë të shfaqin ndonjë marifet apo të bëjnë shfaqje. Sepse ekzistenca e tyre qëndron me Allahun; për këtë arsye nuk kanë nevojë për asgjë tjetër përveç Tij. Ata që shohin me basiret nuk i ngarkojnë asnjë atribut kësaj gjendjeje, sepse e dinë se kjo është marifeti i Hakkut (xh.xh.). I gjithë marifeti është në ekzistencën e Hakkut, në të Vërtetën e Tij.
Prandaj e pakrahasueshme është ekzistenca e vërtetë e Miqve të Allahut. Aq e pakrahasueshme saqë betohet për hënën; betohem për hënën se nuk do ta gjesh dot lajmin e daljes së saj nga thellësia e padukshme e Lindjes, që shpërthen dhe hedh guackën për të marrë formë. Kush e jep këtë lajm? Miqtë, me ekzistencën e Hakkut.
Njeriu paralajmërohet vazhdimisht dhe duhet të jetë i hapur ndaj paralajmërimit.
Çfarë paralajmërimi? Besoni në Të dhe mos u bëni prej atyre që nuk besojnë. Dëgjoni çfarë thonë ata për kuptimin e brendshëm (bâtin) dhe shihni sa të paditur janë. Por mos u varni nga fjalët e atyre që nuk kanë kuptim të brendshëm; dëgjoni vetëm Miqtë. Sepse Miku është udhërrëfyes. Miku është paralajmërues. Ai nuk është detyrues; roli i tij është vetëm të paralajmërojë dhe të drejtojë.
Detyrë e njeriut është të pastrojë dyllin e veshëve dhe të hapë veshin e zemrës. Fjala e Mikut pastron veshët dhe hap vendin e veshit të shpirtit.
Ai thotë:
Ai që nuk falënderon për gjendjen e tij dhe flet për gjendjen, është si papagall; nuk shkon përtej imitimit. Nuk ju lejohet të ndiqni ata që janë vetëm imitues.
Dijeni se Hakku nuk është i kënaqur me afrimin e atyre që nuk e kuptojnë vlerën e Tij. Ekzistenca e Mikut është ngritur mbi ndjeshmëri. Ata nuk mund të tregojnë interes për artificiale pranë të vërtetës, ashtu si nuk mund të zgjedhësh një lule të rreme pranë asaj të vërtetës.
Vetëm ata që afrohen me sinqeritet dhe me një selam të përzemërt arrijnë këtë afërsi.
Allahu është Hayy – i Gjallë – dhe gjithmonë e shfaq këtë gjallëri mbi robërit e Tij që janë në yakin. E Vërteta është një ekzistencë e pafund. Njëshi (Bir) është i pandarë dhe i plotë. Nga Njëshi lind shumësia, por nga Tekësia absolute nuk lind asgjë tjetër. Çdo gjë që shihni është përsëritje e Njëshit.
Hakku është Një dhe përpara Njëshit. Mosqenia është qenësi – është qenësia e Tij. Edhe para mosqenies ka diçka. Secili ka të vërtetën e vet; në secilin është Njëshi i tij, ashtu si gishti tregues është një.
Të vërtetat nuk mësohen nga libri, por ato që janë në libra i tregojnë njeriut rrugën. Fjalët e Niyazi Mısrîut janë të veçanta, sepse ai mori nga ilm-i ledun-i tij. Fjalët e Yunusit na udhëzojnë nga mendimi drejt zemrës. Ata kanë shfaqur me forma të ndryshme tasarrufin e Hakkut brenda tyre.
Askush nuk ka mundur e nuk mund të përfshijë thelbin (künh) e qenies së përjetshme të Hakkut.
I Dërguari (sav) është në shkallën nën Ahadiyetin; poshtë tij janë ata që kanë arritur Bekâbillah-un, që janë të besuarit e Hakkut. E gjithë dija e hakikatit mblidhet në Nûr-u Muhammedî. Tekësia është në qenien e Tij, në shpirtin e Tij, në të Vërtetën e Muhammedit. Sepse shfaqja e parë e ekzistencës së Allahut ishte në Nûr-u Muhammedî; ndërsa duke zbritur poshtë lind shumësia.
Në Nûr-u Muhammedî ka një rrotullim katërfish. Hakku ia paraqiti të Vërtetën të Dashurit të Tij (Habib), më të Afërtit ndër të afërtit. Edhe pse e Vërteta i përket vetëm Atij, Ai e shfaqi atë për ne nëpërmjet të Dashurit të Tij. E bëri Sheriat, e bëri të dukshme. Tani na takon të ecim nga e jashtmja drejt së brendshmes, nga marifeti drejt hakikatit.
Tariku nuk është një ecje e jashtme, por një udhëtim i brendshëm: nga mendimi në zemër, nga zemra në shpirt. Duhet të ecësh pa u ndalur. Hakku shikon drejtimin e mendimit, pastërtinë dhe sinqeritetin e tij. Sepse gjendja fillon në mendim. Hakku zgjedh atë që është i pastër. Pastërtia është të mos dëshirosh asgjë tjetër përveç Tij.
Sinqeriteti nuk është me fjalë, por me gjendje. Ai që hyn në fushën e së Vërtetës me sinqeritet, hyn në një pazar të shpirtit – në një pazar ku jepet jeta. Por nuk frikësohet, sepse sinqeriteti i jep zjarr. Ky zjarr ndez dashurinë (ashk), ngjall mallin, djeg trupin. Dhe ai që digjet kështu, e sheh Muhammed Mustafan si dëshmi të gjallë para vetes. Ai bëhet nga koka te këmbët “Muhammed”. Nga çdo grimcë e tij del aroma e Muhammedit. Ai pi sherbetin e meveddetit, një çast i të cilit vlen sa jetë të tëra.
“Gjeje bukurinë (cemal) brenda nimet-it dhe beso në Allahun që sheh.”
Pra, dashuria (muhabbet) është mbi çdo gjë.
Mos e kërkoni Muhammedin në qiell. Ai është brenda jush, në pikën më të ndjeshme të zemrës. Atje duhet të vështrosh dhe të zgjohesh. Ngrohtësia dhe sinqeriteti janë shfaqje e ekzistencës së Hakkut. Siç thotë Alvarlı Efe: “Kur ka lindur dielli i dashurisë, ç’nevojë ka për diell e hënë?”
Kjo është muhabbetullah – dashuria e Allahut. Prandaj ai që hyn në fushë nuk punon me fjalë, por me gjendje. Me zjarrin e brendshëm që e çon te dera e Tij.
Sepse në fund, nëse ka diçka, është vetëm Miku, Miku, Miku.
Qenia e Tij është qenësi e Mikut; e Vërteta shfaqet nga Miku.
Prandaj le të bëhemi miq, të mbetemi miq dhe të jemi gjithmonë me Miqtë, inshallah.
Allahu qoftë i kënaqur prej jush.
U forcoftë dhe u zgjeroftë miqësia jonë.
Qoftë koha juaj e bekuar.
U hapshin të mirat, o shpirtra; u shtoftë jetë mbi jetën tuaj.
Inshallah, ya Hû, Hû, Hû…
